Synecdoche, New York

Regie en scenario: Charlie Kaufman
Waar: Kijkhuis, dagelijks 22:00 uur (check web site)

Welkom in de wereld van hypochonder en theaterregisseur Caden Cotard. Vanaf het openingsshot tot en met het einde wordt de kijker meegenomen in een gecompliceerde vertelling van meesterfantast Charlie Kaufman. Synecdoche, New York staat weer bol van de verwijzingen en symbolen. Kaufman, die we kennen van Adaptation, Eternal Sunshine of the Spotless Mind en Being John Malkovich – toch ook geen afgezaagde plots - levert met Synecdoche, New York zijn regiedebuut af. En dat levert wederom een uiterst merkwaardige film op.

Caden Cotard (Philip Seymour Hoffman) is een gecompliceerd persoon. Aan de ene kant een gedeprimeerde, zieke zielepoot die denkt dat hij niet lang meer te leven heeft. Het personage doet je denken aan de karakters die Woody Allen zo briljant neerzet in zijn eerste films. Aan de andere kant is Cotard een gedreven theatermaker die een zekere aantrekkingskracht uitoefent op een aantal vrouwen in zijn omgeving. Maar zijn vrouw Adele (Catherine Keener) heeft het helemaal gehad met haar pessimistische echtgenoot. Ze kan niet meer omgaan met zijn ziekte, die soms heftige vormen aanneemt, en verhuist met hun 4-jarige dochtertje Olive (Sadie Goldstein) en haar semi-lesbische vriendin Maria (Jennifer Jason Leigh) naar Berlijn. Daar wordt Adele ontdekt en wereldberoemd. In de tussentijd trouwt Caden opnieuw en denkt hij telkens dat hij sterft, blijft hij depressief en zelfs suicidaal. Kort door de bocht is dat het verhaal. Maar bij Kaufman is er natuurlijk veel meer aan de hand.

Cotard heeft een succesvolle theatervoorstelling op de planken gebracht van Death of a Salesman. Het levert hem een omvangrijke subsidie op. Met dit geld wil hij het stuk van zijn leven gaan maken en daartoe neemt hij zijn intrek in een enorme loods. Hier gaat hij Manhattan nabouwen. Dit proces van grofweg twintig jaar vormt het decor van een doorlopend toneelstuk én van de film die wij zien. Gaandeweg wordt het project, en dus de film, complexer. Caden gaat zijn persoonlijke leven in toenemende mate projecteren op dit namaak New York. Zo heeft Caden een acteur die hem naspeelt Sammy (Tom Noonan) maar ook de vrouwen uit zijn leven worden nagespeeld. De roodharige en naïve Hazel (Samantha Northon) wordt gekopieerd door de ondeugende Tammy (Emily Watson). Door deze dubbele personages wordt Synecdoche, New York soms wat lastig te volgen. Je moet erbij blijven. Watson is overigens in deze kleine rol behoorlijk op dreef! Zonder gêne toont ze haar parmantige borsten en heeft ze een memorabel stukje tekst: “I feel ok, mostly... fucking might help.”

Een van de weinige lichtpunten in het verwarde leven van Caden zijn zijn sessies met psychiater Madeleine Gravis (Hope Davis). Zij probeert hem te verleiden maar slaagt daar niet in. Wie daar wel in slaagt is de openhartige kaartjesverkoopster Hazel. Zij blijkt uiteindelijk zijn grote liefde te zijn. Maar dan is het, hoe kan het anders, te laat.

Zeker levert Kaufman met Synecdoche, New York ook dit maal een onconventionele film af. Net als in zijn vorige films creeërt hij zijn eigen wetmatigheden die alle film- en theaterwetten overstijgen. Zelfs Hazel heeft het over het ‘doorbreken van de vierde wand’, iets dat in film hoogst ongebruikelijk is. En daarmee demonstreert Kaufman wederom dat hij geen doorsnee filmregisseur is die ons een recht-toe-recht-aan verhaal voorschotelt. Maar dat bewijs leverde hij al met zijn eerder genoemde scenarios. Het is de vraag of de verfilming van Synecdoche, New York toch niet beter aan een andere regisseur uitbesteed had kunnen worden. Want ondanks dat Kaufman dicht op de huid van Caden Cotard kruipt, we volgen hem zelfs tot in de toiletten, blijft de film oppervlakkig en niet in staat te ontroeren.

Transsiberian

Tag line: Arrive on time

Regie: Brad Anderson
Scenario: Brad Anderson en Will Conroy
Waar: Kijkhuis, dagelijks 21:45 (check website)

Menig avontuurlijk reiziger of door de wol geverfde romanticus droomt van de reis over ruim 9000 km rails die van Vladivostok tot Moskou het verlaten landschap doorkruist. Het jonge stel Roy en Jessie stappen op in Beijing nadat ze twee weken vrijwilligerswerk voor de kerk hebben gedaan. Onderweg geraken ze zeer ernstig in de problemen.

Het is duidelijk dat Roy (Woody Harrelson) en Jessie (Emily Mortimer) een sociaal voelend, beschaafd maar conventioneel, stel vormen. Hun huwelijk zit in een dip. Roy vermoedt dat deze bijzonder treinreis de pit er weer in zal brengen. Dus in plaats van de snelle weg terug naar Iowa per vliegtuig, nemen ze de Trans Siberische Spoorlijn. En wanneer Roy elke seconde van de rit intens beleefd, maakt Jessie de meest prachtige foto’s. Ze komen Carlos (Eduardo Noriega) en Abby (Kate Mara) tegen. Er ontstaat een vriendschap. Het is duidelijk, zelfs logisch, dat Jessie en Carlos zich tot elkaar voelen aangetrokken. Dit heeft uitendelijk verstrekkende gevolgen.









Brad Anderson is een ervaren regisseur van het thriller-en horrorgenre. Zijn portfolio behelst onder andere de thriller El Maquinista (2004) met Christian Bale en de psychologische horrorfilm Session 9 (2001). Anderson weet hoe hij de kijker op het verkeerde been kan zetten. Ook in Transsiberian is hij aardig op dreef en weet hij de spanning op te bouwen. Zo blijken mensen niet altijd te zijn zoals ze zich aanvankelijk voordoen. Vooral Jessie heeft uiteindelijk meer geheimen dan je zo op het oog zou denken. De enige man die dat instictief aanvoelt is Grinko (Ben Kingsley).










Anderson neemt ruimschoots de tijd om zijn personages te introduceren. Dat zorgt voor wat traagheid aan het begin. Toch komt mede daar door de klap uiteindelijk harder aan. De acteurs komen komen goed tot hun recht. Het is natuurlijk ook een geweldige rolbezetting. De hoofdrolspelers hebben allen iets dat de kijker fascineert. Je kunt je ogen niet van ze afhouden. Harrelson doet hier en daar denken aan de naïve Woody Boyd uit de comedy serie Cheers. Kingsley, die een kleine doch belangrijke rol heeft, is huiveringwekkend met zijn klievende blikken. Mortimer kan de gelaagdheid van haar personage zeer overtuigend neerzetten. En ook Mara en Noriega demonstreren acteertalent en zullen niet bang hoeven zijn dat ze zonder werk komen te zitten. De medereizigers en passanten zijn zo van de straat geplukt waardoor sommige opnames documentair aan doen. De scenes zijn wisselend van benauwend en ijzingwekkend tot vrolijk en zelfs erotisch. De scene waarbij iedereen in de restauratie met elkaar feest en vodka zuipt, daarbij sterke verhalen aan elkaar vertellend, is fenomenaal. Daarnaast zijn er prachtige shots van het desolate winterlandschap. En de Russische cultuur is ruimschoots aanwezig.

Het script bevat een aantal prachtige uitspraken. Zo zijn de woorden van Grinko als de doortastende narcoticabrigadier, die vooral in het tweede deel een sleutelrol krijgt toebedeeld, heel treffend in de situatie: ‘In Russia we have expression. “With lies you may go ahead in the world, but you may never go back.”
Er zitten wat clichés in de film. Deze zijn gelukkig niet zo storend dat het kijken naar Transsiberian een lange zit wordt, integendeel. Voor wie een spannende thriller wil bekijken op een verlaten middag in de stad, is het zeker de moeite waard.

Doubt (inclusief audio)

Regie en scenario: John Patrick Shanley
Waar: Trianon, dagelijks 19:00 en 21:30 uur (check web site )

Doubt is een Pullitzer Prize (2005) toneelstuk van John Patrick Shanley. Om het gepast te vertalen naar het witte doek is een hele uitdaging. Of Shanley daarin is geslaagd is niet helemaal zeker. Wat wél zeker is, is dat de cast overtuigt. En zo wordt Doubt toch een aangrijpende film over vooroordelen, roddels en onderdrukte gevoelens.

Doubt speelt zich af in 1964. Father Flynn (Philip Seymour Hoffman) is een populaire priester op een katholieke lagere school in the Bronx waar vooral Ierse en Italiaanse immigrantenfamilies wonen. Met zijn preken weet hij de kerkgangers te ontroeren en aan het denken te zetten. Zuster Aloysius Beauvier (Meryl Streep) is het schoolhoofd en een hele strenge, voor zichzelf én voor de kinderen. Ze is het prototype van de non zoals we die kennen uit de jaren 50 films. Flynn wil het allemaal wat losser. Voor de 12-jarige Donald Miller (Joseph Foster) heeft hij een zwak. En dus komt er een moment dat Aloysius hem ernstig verdenkt van het plegen van ontucht. De naïeve zuster James (Amy Adams) brengt de zaak aan het rollen hoewel ze Flynn later onvoorwaardelijk steunt.

Philip Seymour Hoffman speelt de sterren van de hemel. Wat is het een genot om naar een acteur van zijn kaliber te kijken! Moeiteloos kruipt hij in de huid van zijn personages. Als je Truman Capote overtuigend weet neer te zetten en de sluwe Andy in Before the Devil knows you’re dead of in Doubt de charismatische en sympathieke, gedreven Father Brendan Flynn, dan heb je heel wat registers open te trekken. Hoffman doet het moeiteloos (link naar NPR interview met Hoffman over zijn rol als Capote). De camera houdt van hem en wij als kijker gaan daar moeiteloos in mee. En Hoffman weet dat. Desondanks is zijn spel niet verwaand of mechanisch maar juist integer en gedegen.

De rol van zuster Aloysisus is natuurlijk koren op de molen voor Streep die als rijpe actrice vooral bitches is gaan spelen. Met de gevoelige rollen van vroeger zoals in Sophie’s Choice, Silkwood of the Bridges of Madison County heeft het niets meer te maken. Streep, als method actress, weet heel goed waar ze de motivatie vandaan kan halen en hoe ze die kan gebruiken in lichaamstaal. Samen met Hoffman levert dat intense scenes op. Zo heerst er een interessante spanning tussen de twee wanneer ze eigenlijk iets doen dat tegen het Protocol ingaat: zonder een derde aanwezige gaan ze samen een vertrek in, in dit geval het kantoor van zuster Aloysius. De emoties lopen hoog op en er zijn maar weinig acteurs die een dergelijke scène zo mooi kunnen uitspelen als Hoffman en Streep. Weliswaar dat Streep daarbij veel meer een karikatuur is van de strenge non dan Hoffman een karikatuur is van de onvermurwbare priester. Aloysius heeft geen mededogen en zal niet buigen. Ze heeft maar een doelstelling: Flynn ten val brengen. Genoeg materiaal dus voor een heus drama met toch nog een verrassend eind.

Shanley werkt sterk vanuit de traditie en dat siert de film. Het is hier en daar wat traag. Soms werkt de cameravoering (Roger Deakins en Matt Turve) op de lachspieren. Een scheef kader om een boodschap van naderend onheil over te brengen gaat de kijker anno 2009 misschien wat ver. Ook het weer (storm en regen) wordt regelmatig als stijlmiddel ingezet om de conflicten te benadrukken. Over het algemeen is de cameravoering fantasieloos en wat plat, daarentegen wordt licht en donker goed uitgebuit. Er is verder niets aan te merken op de film set en de aankleding. De plaatjes van de straten hebben een poëtische schoonheid.

Zowel Hoffman als Streep zijn genomineerd voor een oscar. Streep voor de beste vrouwelijke hoofdrol en Hoffman voor de beste mannelijke bijrol. En dat is toch wel opmerkelijk. Streep is zeker aanwezig maar het is uiteindelijk Hoffman die de film domineert en de show steelt.

Valkyrie

Tagline: Many saw evil. They dared to stop it.

Regie: Bryan Singer
Waar: Lido, dagelijks 18:45 en 21:30 uur (check web site)

De tweede wereldoorlog is bijna voorbij, de geallieerden aan de winnende hand, wanneer Kolonel Claus Schenk von Stauffenberg (Tom Cruise) niets meer ziet in de politiek van zijn Führer. “Je bent voor Duitsland of voor Hitler. Beiden is niet mogelijk.”
Zijn twijfels vertrouwt hij zijn dagboek toe. In de volgende scene wordt zijn legerkamp bij verrassing gebombardeerd. Laag overvliegende spitfires, veel opstuivend zand en vernietigende bomexlosies. Singer is hierbij niet grafisch – het bloed spat niet van het doek. Op verwoeste jeeps en dergelijke na, lijkt de schade vooral materieel. Von Stauffenberg laat hij half levend achter.

Von Stauffenberg is niet de enige die van Hitler af wil. Een groep Wehrmacht-officieren en politici wil niets liever. En zo zien we dat een plan om het vliegtuig van Hitler op te blazen falikant mislukt. Het explosief, verstopt in een fles Cointreau, gaat niet af. Generaal-majoor Henning von Tresckow (Kenneth Brannagh) gaat uitzoeken hoe dat nou mogelijk is. Door zijn koelheid en vooral door gebruik te maken van een machtsspelletje weet hij dit fiasco op een dood spoor te laten lopen. De nazi’s hebben niets door. De moedige helden zijn door het oog van de naald gekropen.

Omdat een belangrijk man uit dit ondergrondse verzet naar het front wordt gestuurd moet zijn stoel worden opgevuld. Von Stauffenberg wordt geintroduceerd. Als hij vraagt wat er moet gebeuren met Duitsland nadat Hitler is vermoord, worden de mannen argwanend. Toch is dit natuurlijk een goede vraag. Want het vaccuüm moet immers wel worden opgevuld. En zo ontstaat een nieuw complot waarbij men gebruik zal maken van Operatie Walküre, Hitler’s eigen noodscenario dat wordt ingezet in geval van zijn overlijden.

Het plan van de coupplegers is dat Hitler in zijn bunker zal worden omgebracht door middel van een naar binnen gesmokkeld explosief. Vervolgens zullen de reservetroepen de SS’ers in Berlijn arresteren en zo de macht overnemen. Het nazi-regime wordt dus van binnenuit omver geworpen. Een geniaal idee.

Dit waar gebeurde verhaal levert genoeg materiaal op voor een onderhoudende speelfilm. En dat is Valkyrie zeker. Het is eigenlijk een traditionele oorlogsfilm waarbij nauwelijks ruimte is voor analyse maar wel voor de tegenstelling goed-kwaad. Niet dat dat een probleem is overigens. In de vaart der dingen en de spanning van het hele complot zit niemand te wachten op heftige emoties. Hoewel waarschijnlijk mede hierdoor Tom Cruise zijn rol wat mechanisch speelt. Het kost Von Stauffenberg geen enkele moeite om zijn vrouw Nina (Carice van Houten) te overtuigen. En ook in de besprekingen met zijn mede-conspiratoren is hij koel en zakelijk. Zelfs de paranoïde Hitler vertrouwt hem. Maar goed, Von Stauffenberg is dan ook behoorlijk gehavend de strijd in de woestijn uit gekomen, kortom een held.

Singer heeft zeker een interessante film afgeleverd die technisch goed in elkaar steekt. Het verhaal geeft genoeg aanleiding om te speculeren wat er gebeurd zou zijn bij het slagen van deze coup. Maar je wilt als kijker toch weten wat deze samenzweerders drijft. Natuurlijk weten wij waarom Hitler slecht was. Aandacht voor de motivatie van Von Stauffenberg en zijn medestanders had Valkyrie zeker niet misstaan en de film op een hoger plan gebracht.